Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne w ZUS nie jest inwestycją nastawioną na pomnażanie kapitału. To przede wszystkim sposób na zachowanie ciągłości ubezpieczenia i okresów składkowych. Ma sens głównie wtedy, gdy brakuje Ci stażu do uzyskania uprawnień emerytalnych lub rentowych. Jeżeli chcesz przede wszystkim zbudować prywatny kapitał na przyszłość, lepiej rozważyć IKE albo IKZE.
Kiedy dobrowolny ZUS ma sens?
Prawo do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego wynika z art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mogą z niego skorzystać osoby, które nie podlegają tym ubezpieczeniom obowiązkowo, ale chcą samodzielnie opłacać składki. Dotyczy to między innymi osób po zakończeniu pracy, po zamknięciu działalności gospodarczej oraz niektórych osób przebywających za granicą.
Najważniejsza różnica między dobrowolnym ZUS a prywatnym oszczędzaniem polega na celu. Składki zwiększają środki zapisane na koncie w ZUS i mogą uzupełniać okresy ubezpieczenia, ale nie tworzą prywatnego rachunku, z którego można swobodnie wypłacić zgromadzone pieniądze.
Dobrowolne składki warto rozważyć zwłaszcza w następujących sytuacjach:
- Brakuje Ci kilku lat do wymaganego stażu – ciągłość ubezpieczenia może mieć znaczenie przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty.
- Nie masz innego tytułu do ubezpieczeń społecznych – na przykład po zakończeniu etatu nie prowadzisz działalności i nie wykonujesz oskładkowanej umowy.
- Chcesz zachować ciągłość okresów składkowych – rozwiązanie może być przydatne przy dłuższej przerwie między zatrudnieniem.
- Przebywasz za granicą – w określonych przypadkach możesz podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu w Polsce, jeżeli wcześniej byłeś objęty polskim systemem albo mają do Ciebie zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego.
Nie można jednak dobrowolnie opłacać tych samych ubezpieczeń obok obowiązkowego tytułu, na przykład etatu lub działalności gospodarczej. Po powstaniu obowiązkowego ubezpieczenia dobrowolne podleganie ustaje zgodnie z zasadami określonymi w przepisach.
Jak wygląda zgłoszenie?
Formalności nie uruchamiają się automatycznie. Krótka ścieżka wygląda tak:
- Złóż w ZUS formularz ZUS ZUA.
- Wskaż kod tytułu ubezpieczenia zaczynający się od cyfr 1900.
- Podaj datę objęcia ubezpieczeniem, pamiętając, że nie może ona przypadać przed dniem złożenia zgłoszenia.
- Rozliczaj i opłacaj składki za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu, co do zasady do 20. dnia następnego miesiąca.
Jeżeli chcesz zakończyć dobrowolne ubezpieczenie, złóż wyrejestrowanie na formularzu ZUS ZWUA. Samo zaprzestanie wpłat nie kończy ubezpieczenia. Może natomiast spowodować powstanie zadłużenia i obowiązek zapłaty odsetek. Obecnie opóźnienie w zapłacie nie powoduje automatycznego ustania dobrowolnego ubezpieczenia.
Ryzyka i ograniczenia dobrowolnych składek
Dobrowolny ZUS obejmuje ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Nie zapewnia pełnego pakietu ochrony społecznej. Nie obejmuje automatycznie ubezpieczenia chorobowego ani wypadkowego, dlatego samo opłacanie tych składek nie daje prawa do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego ani świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Ubezpieczenie zdrowotne jest odrębną kwestią i wymaga osobnego tytułu.
Podstawę wymiaru składek stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż obowiązujące minimalne wynagrodzenie. Składka emerytalna wynosi 19,52% podstawy, a składki rentowe łącznie 8%. Całość finansujesz samodzielnie. Wyższa podstawa zwiększa koszt, ale też wartość składek zapisanych na koncie. Nie oznacza jednak proporcjonalnego wzrostu przyszłego świadczenia ani gwarancji wysokiej emerytury.
Szczególnej uwagi wymaga zasada 10 lat. Jeżeli dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe trwa dłużej niż 10 lat, nie obowiązuje gwarancja wypłaty emerytury minimalnej, gdy stan środków zapisanych na koncie nie wystarcza do jej osiągnięcia. W takim przypadku świadczenie może odpowiadać wyłącznie wyliczeniu wynikającemu ze zgromadzonych składek. Sam fakt opłacania dobrowolnego ZUS nie zapewnia więc minimalnej emerytury.
Przed decyzją trzeba sprawdzić nie tylko przewidywaną wysokość świadczenia, lecz także długość planowanego ubezpieczenia. Przy wieloletnim opłacaniu składek warto skonsultować historię ubezpieczenia z ZUS, szczególnie gdy w grę wchodzą okresy pracy za granicą, zasiłek dla bezrobotnych albo kilka różnych tytułów do ubezpieczeń.
Dobrowolny ZUS a IKE i IKZE
Dobrowolne składki ZUS i instrumenty III filara odpowiadają na różne potrzeby. ZUS służy przede wszystkim budowaniu uprawnień w publicznym systemie emerytalnym. IKE i IKZE służą gromadzeniu prywatnego kapitału. Środki na tych kontach są przypisane do oszczędzającego, mogą być dziedziczone, a wpłaty na IKZE dają możliwość odliczenia od podstawy opodatkowania. IKE pozwala z kolei uniknąć podatku od zysków kapitałowych przy wypłacie po spełnieniu ustawowych warunków.
| Cecha | Dobrowolny ZUS | IKE/IKZE |
|---|---|---|
| Cel | Uzupełnienie okresów ubezpieczenia i zwiększanie zapisu na koncie w ZUS | Budowanie prywatnego kapitału emerytalnego |
| Bezpieczeństwo | Świadczenie wynika z zasad publicznego systemu emerytalnego i zapisanych składek | Wynik zależy od wybranej instytucji i sposobu lokowania środków |
| Płynność | Brak swobodnej wypłaty wpłaconych składek przed emeryturą | Możliwość wcześniejszego zwrotu, zwykle z konsekwencjami podatkowymi |
| Dziedziczenie | Nie działa na zasadzie prywatnego rachunku inwestycyjnego | Środki podlegają dziedziczeniu na zasadach właściwych dla danego konta |
| Ulgi podatkowe | Brak typowej ulgi podatkowej za samo opłacanie dobrowolnych składek | IKZE daje odliczenie wpłat w zeznaniu PIT, a IKE może zwolnić z podatku od zysków kapitałowych przy wypłacie zgodnej z warunkami |
| Potencjalny zysk | Nie jest to inwestycja rynkowa, a wpłaty są zapisywane i waloryzowane według zasad systemu | Możliwy wzrost wartości kapitału, ale także ryzyko zależne od wybranych aktywów |
Dlatego nie należy porównywać tych rozwiązań wyłącznie przez pytanie, które daje wyższą stopę zwrotu. Dobrowolny ZUS może rozwiązać problem braku stażu, ale nie zastępuje prywatnego oszczędzania. IKE i IKZE mogą uzupełnić przyszłą emeryturę, lecz nie zastąpią okresów ubezpieczenia potrzebnych do ustalenia praw w systemie publicznym.
Jaką decyzję podjąć?
Jeżeli masz przerwę w zatrudnieniu i brakuje Ci okresów do emerytury lub renty, dobrowolne ubezpieczenie w ZUS może być uzasadnione. W takiej sytuacji kupujesz przede wszystkim ciągłość ubezpieczenia, a nie inwestycję przynoszącą prywatny zysk. Przed zgłoszeniem sprawdź jednak przewidywany koszt oraz konsekwencje przekroczenia 10 lat dobrowolnego podlegania.
Jeżeli masz już zabezpieczony staż, a Twoim celem jest zwiększenie dochodu na emeryturze, większą elastyczność zapewnią IKE lub IKZE. Możliwe jest także łączenie obu rozwiązań: ZUS dla zachowania uprawnień i prywatne konto emerytalne dla budowania dodatkowego kapitału. Najprostsza zasada brzmi więc: brakuje Ci stażu – analizuj dobrowolny ZUS, chcesz gromadzić kapitał – rozważ III filar.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
