Zasiłek to świadczenie pieniężne, które ma wesprzeć osobę lub rodzinę w określonej sytuacji życiowej. W Polsce nie istnieje jeden uniwersalny zasiłek – najważniejsze znaczenie ma to, czy świadczenie pochodzi z systemu ubezpieczeń społecznych, czy z pomocy społecznej.
Czym jest zasiłek?
Zasiłek jest formą pomocy finansowej wypłacanej po spełnieniu warunków określonych w przepisach. Może rekompensować czasową utratę dochodu, na przykład z powodu choroby, albo pomagać osobie, która nie ma środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Dlatego samo pytanie „zasiłek – co to?” nie wskazuje jeszcze, do jakiego świadczenia można mieć prawo. W praktyce trzeba ustalić, z którego systemu pochodzi pomoc. Zasiłki z ZUS wiążą się przede wszystkim z ubezpieczeniem i opłacaniem składek, natomiast świadczenia z OPS zależą głównie od dochodu oraz sytuacji życiowej.
ZUS a OPS – czym różnią się te systemy?
Najważniejsza różnica dotyczy źródła finansowania i powodu udzielania wsparcia. Zasiłki ubezpieczeniowe mają chronić osobę ubezpieczoną przed skutkami zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Pomoc społeczna jest kierowana do osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej lub życiowej.
| Cecha | Zasiłki z ZUS | Pomoc społeczna OPS |
|---|---|---|
| System | Ubezpieczenia społeczne | Pomoc społeczna |
| Cel | Wsparcie po utracie dochodu lub wystąpieniu zdarzenia objętego ubezpieczeniem | Pomoc w ubóstwie lub trudnej sytuacji życiowej |
| Finansowanie | Składki i Fundusz Ubezpieczeń Społecznych | Środki publiczne, w tym budżet gminy |
| Główny warunek | Podleganie właściwemu ubezpieczeniu i spełnienie warunków danego świadczenia | Dochód, sytuacja rodzinna i życiowa oraz często wywiad środowiskowy |
Świadczenie z ZUS nie jest więc tym samym co zasiłek z ośrodka pomocy społecznej. W pierwszym przypadku znaczenie ma status ubezpieczeniowy, a w drugim – przede wszystkim kryterium dochodowe i rzeczywiste potrzeby osoby albo rodziny.
Jakie zasiłki wypłaca się w ramach ubezpieczeń społecznych?
Zasiłki ubezpieczeniowe przysługują osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym lub wypadkowym, obowiązkowo albo dobrowolnie. Ich wypłata jest związana z określonym zdarzeniem, a nie z samym faktem posiadania niskiego dochodu. Do najczęściej wymienianych świadczeń należą:
- Zasiłek chorobowy przysługujący w razie czasowej niezdolności do pracy.
- Zasiłek macierzyński związany z urodzeniem dziecka lub przyjęciem dziecka na wychowanie.
- Zasiłek opiekuńczy wypłacany w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny, gdy spełnione są warunki ubezpieczenia.
- Zasiłek pogrzebowy związany z kosztami pogrzebu osoby wskazanej w przepisach.
Do świadczeń krótkoterminowych zalicza się także między innymi świadczenie rehabilitacyjne i zasiłek wyrównawczy. Zasiłki te są finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z właściwych funduszy wyodrębnionych w ramach systemu ubezpieczeń.
Jakie zasiłki przyznaje pomoc społeczna?
Świadczenia z pomocy społecznej przyznaje najczęściej właściwy ośrodek pomocy społecznej, czyli OPS lub MOPS. Pod uwagę bierze się dochód osoby albo rodziny, ale także przyczynę trudnej sytuacji, między innymi długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie czy brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.
Przepisy określają kryteria dochodowe, które mogą zmieniać się w kolejnych okresach. Z tego powodu aktualnych progów nie należy traktować jako stałych kwot. Ocena prawa do pomocy obejmuje też wywiad środowiskowy, podczas którego pracownik socjalny analizuje sytuację dochodową, rodzinną, mieszkaniową i zdrowotną.
Najważniejsze rodzaje zasiłków z pomocy społecznej to:
- Zasiłek stały – dla pełnoletniej osoby całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, która spełnia warunki dochodowe.
- Zasiłek okresowy – przyznawany na określony czas między innymi z powodu długotrwałej choroby, niepełnosprawności, bezrobocia albo oczekiwania na uzyskanie świadczenia z innego systemu.
- Zasiłek celowy – przeznaczony na konkretną niezbędną potrzebę, taką jak zakup żywności, leków, opału, odzieży lub pokrycie kosztów leczenia.
- Specjalny zasiłek celowy – możliwy w szczególnie uzasadnionych przypadkach także wtedy, gdy dochód przekracza ustawowe kryterium.
Zasiłek stały i okresowy są ściśle powiązane z kryterium dochodowym. Przy zasiłku celowym ośrodek ocenia natomiast konkretną potrzebę oraz możliwości osoby lub rodziny. W niektórych sytuacjach, na przykład po zdarzeniu losowym albo klęsce żywiołowej, pomoc może być przyznana na szczególnych zasadach, także niezależnie od dochodu.
Świadczenia z pomocy społecznej są przyznawane w drodze decyzji administracyjnej. Samo spełnienie jednego warunku nie zawsze wystarcza, ponieważ znaczenie ma pełna sytuacja osoby ubiegającej się o pomoc oraz zasady właściwe dla konkretnego rodzaju zasiłku.
Najprościej zapamiętać to tak: zasiłek z ZUS wynika z ubezpieczenia i opłacanych składek, a zasiłek z OPS jest pomocą socjalną zależną od dochodu oraz trudnej sytuacji życiowej.
