Świadczenie pielęgnacyjne to comiesięczne wsparcie dla opiekunów dzieci z niepełnosprawnością do ukończenia 18. roku życia. Od 1 stycznia 2024 r. można je pobierać bez rezygnacji z pracy i bez kryterium dochodowego. W 2025 r. świadczenie wynosi 3287 zł miesięcznie.
Czym jest świadczenie pielęgnacyjne po zmianach w 2024 roku?
Świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych opiekunowi, który sprawuje opiekę nad dzieckiem z odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Nowe zasady dotyczą osób wymagających opieki do ukończenia 18. roku życia.
Od 1 stycznia 2024 r. zniesiono dwa istotne ograniczenia. Dochody rodziny nie są już brane pod uwagę, a opiekun nie musi rezygnować z zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że można jednocześnie pobierać świadczenie i pracować.
Najważniejsze informacje przedstawiają się następująco:
- Kwota świadczenia wynosi 3287 zł miesięcznie w 2025 r.
- Prawo do świadczenia nie zależy od dochodu rodziny.
- Opiekun może pracować na etacie, na podstawie umowy cywilnoprawnej albo prowadzić działalność gospodarczą.
- Nowe zasady obejmują opiekę nad osobą do ukończenia 18. roku życia.
Kto może ubiegać się o świadczenie?
O świadczenie może wystąpić osoba, która faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i należy do jednej z kategorii wskazanych w przepisach. Uprawnieni mogą być:
- matka albo ojciec dziecka, w tym rodzic adopcyjny,
- opiekun faktyczny dziecka, który wystąpił do sądu z wnioskiem o jego przysposobienie,
- osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, a także małżonek, jeżeli sprawuje opiekę,
- osoba prowadząca rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka albo dyrektor wskazanej w przepisach placówki opiekuńczej.
Samo pokrewieństwo nie wystarcza. Konieczne jest także sprawowanie opieki nad dzieckiem, które ma wymagane orzeczenie. W przypadku dalszych krewnych mogą obowiązywać dodatkowe warunki, między innymi związane z sytuacją rodziców dziecka oraz brakiem innych osób mogących sprawować opiekę.
Jakie orzeczenie jest wymagane?
Rodzaj wymaganego dokumentu zależy od wieku dziecka. Przy ocenie prawa do świadczenia szczególne znaczenie ma treść orzeczenia, a nie tylko samo rozpoznanie choroby lub rodzaj niepełnosprawności.
| Wiek dziecka | Wymagane orzeczenie lub wskazania | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|
| Do ukończenia 16 lat | Orzeczenie o niepełnosprawności z łącznie zaznaczonymi punktami 7 i 8 | Brak któregokolwiek z tych punktów może skutkować odmową przyznania świadczenia |
| Od ukończenia 16 do 18 lat | Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności | Po ukończeniu 16 lat stosuje się system stopni niepełnosprawności |
| Do 18 lat, niezależnie od wieku | Niepełnosprawność musi powstać co do zasady do ukończenia 18. roku życia albo w okresie nauki, nie później niż do ukończenia 25 lat | Znaczenie ma także moment powstania niepełnosprawności |
W punkcie 7 powinno znajdować się wskazanie na konieczność stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby z powodu znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji. Punkt 8 dotyczy konieczności stałego współudziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji i edukacji dziecka.
Orzeczenie zawierające tylko punkt 7 albo tylko punkt 8 nie spełnia wymogu przewidzianego dla dziecka do 16. roku życia. Przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić oba wskazania. Jeżeli któregoś brakuje, możliwe jest zakwestionowanie orzeczenia w postępowaniu odwoławczym.
Czy można pracować i pobierać świadczenie?
Tak. Od 1 stycznia 2024 r. przepisy nie uzależniają prawa do nowego świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z zatrudnienia. Opiekun może pracować w pełnym albo niepełnym wymiarze, wykonywać zlecenia, prowadzić działalność gospodarczą lub gospodarstwo rolne.
Nie ma limitu czasu pracy ani limitu zarobków. Wynagrodzenie opiekuna nie powoduje zmniejszenia świadczenia. Samo pobieranie emerytury lub renty przez opiekuna także nie wyklucza prawa do świadczenia na nowych zasadach.
Uwaga na prawa nabyte. Osoby, które miały ustalone prawo do świadczenia przed 1 stycznia 2024 r., mogą w określonych sytuacjach zachować je na wcześniejszych zasadach. Dotyczy to także opieki nad osobą dorosłą, ale przy świadczeniu zachowanym na starych zasadach mogą nadal obowiązywać ograniczenia dotyczące pracy. Przed zmianą sposobu pobierania świadczenia warto sprawdzić, czy nie spowoduje ona utraty dotychczasowego uprawnienia.
Kiedy świadczenie nie przysługuje?
Brak kryterium dochodowego i zniesienie zakazu pracy nie oznaczają, że świadczenie należy się w każdej sytuacji. Ustawa przewiduje wyłączenia, między innymi gdy:
- opiekun ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego albo zasiłku dla opiekuna,
- dziecko korzysta z całodobowej opieki w placówce przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach,
- dziecko pozostaje w związku małżeńskim, chyba że jego małżonek ma znaczny stopień niepełnosprawności,
- na dziecko inna osoba pobiera świadczenie o podobnym charakterze albo ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na tę osobę,
- na dziecko lub w związku z jego opieką pobierane jest za granicą świadczenie na pokrycie wydatków opiekuńczych, z uwzględnieniem przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego.
Jak złożyć wniosek?
Wniosek składa się w organie właściwym dla miejsca zamieszkania, najczęściej w urzędzie gminy lub miasta, MOPS albo GOPS. Można zrobić to elektronicznie przez portal Emp@tia albo w formie papierowej.
Procedura obejmuje następujące kroki:
- Sprawdź wiek dziecka oraz rodzaj i treść jego orzeczenia.
- Przygotuj wniosek i dokument potwierdzający niepełnosprawność, a także dokumenty wymagane przez urząd w konkretnej sprawie.
- Złóż wniosek w urzędzie gminy lub miasta, MOPS/GOPS albo przez portal Emp@tia.
- Odbierz decyzję i sprawdź, za jaki okres przyznano świadczenie oraz czy organ nie wezwał do uzupełnienia dokumentów.
Najczęstszy problem dotyczy orzeczenia dziecka do 16. roku życia, w którym brakuje punktu 7 albo 8. W razie decyzji odmownej trzeba przeanalizować jej uzasadnienie i termin do wniesienia odwołania. W sprawie wymagającej oceny dokumentacji medycznej lub statusu opiekuna pomoc specjalisty może ułatwić dalsze postępowanie.
Najważniejsze jest sprawdzenie trzech elementów: dziecko musi mieścić się w granicy wieku, orzeczenie musi spełniać wymagania właściwe dla jego wieku, a wniosek należy skierować do właściwego organu. Od 2024 r. praca opiekuna i wysokość jego dochodów nie pozbawiają go świadczenia przyznawanego na nowych zasadach.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie należy sprawdzić aktualne przepisy oraz treść decyzji właściwego organu.
