Świadczenie to określone zachowanie albo wsparcie, które komuś się należy. W prawie cywilnym oznacza przedmiot zobowiązania, czyli to, czego wierzyciel może domagać się od dłużnika. W języku urzędowym i społecznym może natomiast oznaczać pomoc pieniężną, rzeczową lub usługę przyznawaną uprawnionej osobie, na przykład zasiłek albo rentę.
Świadczenie – co to znaczy?
Znaczenie tego słowa zależy od kontekstu. W prawie cywilnym świadczenie jest zachowaniem dłużnika wynikającym ze zobowiązania. Dłużnik powinien coś dać, zrobić albo powstrzymać się od określonego działania, a wierzyciel może żądać spełnienia tego obowiązku.
Przykładem jest zapłata ceny za kupiony towar. Sprzedawca ma obowiązek wydać rzecz, a kupujący powinien zapłacić uzgodnioną kwotę. Oba te zachowania są świadczeniami wynikającymi z umowy.
W drugim znaczeniu świadczenie jest formą wsparcia przyznawanego na podstawie przepisów. Tak używa się tego terminu przy zasiłkach, rentach, emeryturach lub pomocy społecznej. W takim przypadku nie chodzi o relację dłużnika i wierzyciela wynikającą z umowy, lecz o uprawnienie osoby oraz obowiązek instytucji określony w ustawie.
Świadczenie cywilne a socjalne i ubezpieczeniowe
Oba znaczenia łączy to, że jedna strona coś otrzymuje, ale podstawa i cel świadczenia są różne. Najłatwiej rozdzielić je według rodzaju relacji prawnej:
| Cecha | Świadczenie cywilne | Świadczenie socjalne lub ubezpieczeniowe |
|---|---|---|
| Podstawa | Najczęściej umowa, czynność prawna albo inne zobowiązanie | Ustawa i decyzja właściwej instytucji |
| Strony relacji | Dłużnik i wierzyciel | Osoba uprawniona i instytucja publiczna lub ubezpieczeniowa |
| Cel | Wykonanie zobowiązania, na przykład zapłata lub wykonanie usługi | Wsparcie, zabezpieczenie dochodu albo rekompensata określonego zdarzenia |
| Przykład | Zapłata za towar, naprawa samochodu, wydanie rzeczy | Zasiłek, renta, emerytura lub świadczenie odszkodowawcze |
Dlatego zapłata za usługę również jest świadczeniem, choć nie ma charakteru socjalnego. Z kolei renta wypłacana osobie uprawnionej jest świadczeniem w znaczeniu administracyjnym lub ubezpieczeniowym, a nie świadczeniem wynikającym z umowy sprzedaży czy zlecenia.
Jakie formy może mieć świadczenie w prawie cywilnym?
W prawie cywilnym świadczenie może polegać na przekazaniu rzeczy, wykonaniu określonego działania albo powstrzymaniu się od niego. Tradycyjnie opisuje się te formy łacińskimi terminami:
- Dare – polega na daniu czegoś, czyli na przykład przeniesieniu własności rzeczy, jej wydaniu albo zapłacie pieniędzy. Przykładem jest zapłata ceny za towar.
- Facere – oznacza wykonanie określonego działania, na przykład naprawę samochodu przez mechanika, wykonanie remontu albo przygotowanie projektu.
- Non facere – polega na powstrzymaniu się od działania. Przykładem może być zobowiązanie do nieotwierania konkurencyjnej firmy w określonym zakresie.
W jednej umowie może występować kilka rodzajów świadczeń. Przy umowie sprzedaży sprzedawca wydaje rzecz, a kupujący płaci cenę. Przy umowie o wykonanie usługi głównym świadczeniem usługodawcy jest działanie, natomiast drugiej strony – zapłata wynagrodzenia.
Na czym polega prawidłowe wykonanie świadczenia?
Świadczenie powinno odpowiadać treści zobowiązania. Znaczenie ma więc nie tylko to, czy dłużnik coś zrobił, lecz także czy zrobił to w uzgodniony sposób, w odpowiednim terminie i w wymaganym zakresie. Dopiero prawidłowe wykonanie świadczenia prowadzi co do zasady do wygaśnięcia zobowiązania.
W niektórych przypadkach możliwe jest świadczenie częściowe. Dotyczy to przede wszystkim świadczeń podzielnych, na przykład dostawy określonej ilości towaru. Wierzyciel powinien je przyjąć, chyba że przyjęcie tylko części świadczenia naruszałoby jego uzasadniony interes. Ocena zależy od treści zobowiązania i okoliczności konkretnej sprawy.
Najkrócej mówiąc, świadczenie nie oznacza wyłącznie zasiłku. Może być zarówno obowiązkiem jednej strony umowy wobec drugiej, jak i pomocą przyznawaną na podstawie przepisów o ubezpieczeniach lub pomocy społecznej.
