Zasiłek chorobowy to świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego dla osoby, która czasowo nie może pracować z powodu choroby. Pracownik nie otrzymuje go jednak od pierwszego dnia absencji. Najpierw przysługuje mu wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę, a dopiero później zasiłek finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Czym jest zasiłek chorobowy?
Zasiłek chorobowy ma zastąpić część dochodu w okresie czasowej niezdolności do pracy. Prawo do tego świadczenia wynika z podlegania ubezpieczeniu chorobowemu i spełnienia warunków określonych w przepisach. Zasiłek jest finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, choć w praktyce może wypłacać go bezpośrednio ZUS albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków.
Ze świadczenia mogą korzystać nie tylko pracownicy zatrudnieni na umowie o pracę. W zależności od rodzaju ubezpieczenia prawo do niego mogą mieć także zleceniobiorcy, osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz inni ubezpieczeni objęci ubezpieczeniem chorobowym.
Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy utożsamiania obu świadczeń. Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy dotyczą niezdolności do pracy, ale mają inne źródło finansowania i obowiązują w różnych okresach:
| Cecha | Wynagrodzenie chorobowe | Zasiłek chorobowy |
|---|---|---|
| Kto finansuje? | Pracodawca z własnych środków | Fundusz Ubezpieczeń Społecznych |
| Kiedy przysługuje? | Do 33 dni choroby w roku kalendarzowym, a po ukończeniu 50 lat do 14 dni | Od 34. dnia, a po ukończeniu 50 lat od 15. dnia niezdolności do pracy |
| Kto wypłaca? | Pracodawca | ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków |
Limit 33 albo 14 dni sumuje się w danym roku kalendarzowym. Obejmuje wszystkie okresy choroby, także te rozdzielone przerwami. W przypadku osoby, która ukończyła 50 lat, krótszy limit stosuje się od następnego roku kalendarzowego po roku, w którym osiągnęła ten wiek.
Jeżeli pracownik wykorzystał już limit wynagrodzenia chorobowego i nadal jest niezdolny do pracy, wypłata przechodzi na zasiłek chorobowy. Nie oznacza to jednak, że zawsze pieniądze przelewa ZUS. W większych zakładach pracy zasiłek może przekazywać pracodawca działający jako płatnik zasiłków.
Komu przysługuje zasiłek i jaki jest okres wyczekiwania?
Zasiłek przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która stała się niezdolna do pracy i spełniła wymagany okres wyczekiwania. Przy ubezpieczeniu obowiązkowym wynosi on 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Przy ubezpieczeniu dobrowolnym, typowym między innymi dla przedsiębiorców i niektórych zleceniobiorców, wynosi 90 dni.
Do tego okresu można wliczyć wcześniejsze ubezpieczenie, jeżeli przerwa między okresami nie przekroczyła 30 dni albo wynikała z określonych przyczyn, takich jak urlop wychowawczy, urlop bezpłatny czy czynna służba wojskowa. Najważniejsze grupy osób uprawnionych to:
- pracownicy podlegający obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu;
- zleceniobiorcy, którzy przystąpili do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego;
- osoby prowadzące działalność gospodarczą i opłacające składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe;
- ubezpieczeni, których niezdolność do pracy powstała w czasie ubezpieczenia albo spełnia szczególne warunki po jego ustaniu.
W niektórych sytuacjach zasiłek przysługuje od pierwszego dnia ubezpieczenia, bez okresu wyczekiwania. Dotyczy to między innymi absolwenta, który został objęty ubezpieczeniem lub przystąpił do niego w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły, studiów albo kształcenia w szkole doktorskiej. Takie uprawnienie może również dotyczyć osoby, której niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy, a także ubezpieczonego obowiązkowo z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.
Jak długo można pobierać zasiłek chorobowy?
Zasiłek przysługuje przez okres niezdolności do pracy, ale nie dłużej niż przez:
- 182 dni w standardowych przypadkach;
- 270 dni, jeżeli niezdolność do pracy jest spowodowana gruźlicą albo przypada w trakcie ciąży.
Do okresu zasiłkowego wlicza się także dni, za które wcześniej wypłacono wynagrodzenie chorobowe. Znaczenie mogą mieć również wcześniejsze zwolnienia, jeżeli przerwa między okresami niezdolności do pracy nie przekroczyła 60 dni. Po ustaniu ubezpieczenia zasiłek co do zasady może być wypłacany maksymalnie przez 91 dni, z wyjątkami dotyczącymi między innymi ciąży i gruźlicy.
Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Jest ono możliwe wtedy, gdy dalsze leczenie lub rehabilitacja dają szansę na odzyskanie zdolności do pracy. Wniosek trzeba złożyć do ZUS, ponieważ samo kolejne zwolnienie lekarskie nie przedłuża automatycznie prawa do zasiłku.
Od czego zależy wysokość zasiłku?
Dla pracownika podstawę wymiaru zasiłku stanowi co do zasady przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy, pomniejszone o finansowane przez pracownika składki na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej, podstawę ustala się z krótszego okresu.
Standardowo miesięczny zasiłek wynosi 80% podstawy wymiaru. Wysokość 100% podstawy przysługuje, gdy niezdolność do pracy:
- przypada w okresie ciąży;
- powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy;
- jest związana z niezbędnymi badaniami dla kandydatów na dawców komórek, tkanek lub narządów albo z ich pobraniem.
Świadczenie oblicza się za każdy dzień niezdolności do pracy. Dzienna podstawa to 1/30 miesięcznej podstawy wymiaru, pomnożona przez właściwy procent. Szczegółowe zasady mogą zależeć od rodzaju ubezpieczenia i sytuacji osoby ubezpieczonej.
Jakie formalności są potrzebne?
Zaświadczenie lekarskie jest wystawiane jako e-ZLA i trafia elektronicznie do ZUS oraz płatnika składek. Pracownik zwykle nie dostarcza papierowego zwolnienia. Pracodawca przekazuje dane potrzebne do ustalenia świadczenia, a w określonych przypadkach konieczny jest także wniosek o wypłatę zasiłku.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą albo ubezpieczona po ustaniu zatrudnienia może musieć samodzielnie przekazać dokumenty do ZUS. Zleceniobiorca powinien najpierw sprawdzić, czy został objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Bez tego ubezpieczenia samo e-ZLA nie daje prawa do zasiłku.
Kontrola zwolnienia jest możliwa. ZUS albo płatnik zasiłku może sprawdzić, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z celem. Wykonywanie pracy zarobkowej lub inne nieprawidłowe wykorzystywanie zwolnienia może skutkować utratą prawa do świadczenia za cały kontrolowany okres.
Najważniejsza zasada jest prosta: pracownik otrzymuje najpierw wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, a po wykorzystaniu limitu 33 lub 14 dni przechodzi na zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego. O prawie do wypłaty decydują także ubezpieczenie, okres wyczekiwania, prawidłowe e-ZLA i niewyczerpanie limitu 182 albo 270 dni.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza po ustaniu zatrudnienia lub wyczerpaniu okresu zasiłkowego, warto sprawdzić aktualne zasady w ZUS.
