Zasiłek opiekuńczy to świadczenie z ubezpieczenia chorobowego, które rekompensuje utracony zarobek, gdy musisz osobiście opiekować się chorym dzieckiem albo innym chorym członkiem rodziny. Nie jest dodatkowym urlopem. Wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru i przysługuje za każdy dzień opieki, także za dni wolne od pracy.
Czym jest zasiłek opiekuńczy?
Świadczenie wypłaca się osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która z powodu konieczności sprawowania opieki nie może wykonywać pracy. Prawo do niego wynika z przepisów o ubezpieczeniu społecznym w razie choroby i macierzyństwa, a nie z systemu pomocy społecznej.
Zasiłek opiekuńczy różni się od zasiłku pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego. Te świadczenia mają inne przesłanki, adresatów i sposób ustalania prawa. W przypadku zasiłku opiekuńczego najważniejsze jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu oraz wystąpienie konkretnej sytuacji wymagającej osobistej opieki.
Kto może otrzymać zasiłek?
Warunkiem jest objęcie ubezpieczeniem chorobowym. Ubezpieczenie może być obowiązkowe albo dobrowolne, zależnie od rodzaju wykonywanej pracy. Do osób, które mogą podlegać temu ubezpieczeniu, należą:
- pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę,
- zleceniobiorcy i osoby wykonujące umowy o świadczenie usług, jeśli podlegają ubezpieczeniu chorobowemu,
- osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące, jeżeli zostały objęte dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym,
- osoby wykonujące pracę nakładczą, pracę na podstawie umowy agencyjnej oraz pracę jako niania na podstawie umowy uaktywniającej.
Zasiłek opiekuńczy przysługuje bez okresu wyczekiwania. Oznacza to, że nie trzeba wcześniej przez określony czas podlegać ubezpieczeniu chorobowemu. Samo opłacanie składek nie wystarcza jednak w każdej sytuacji. Trzeba jeszcze spełnić warunki dotyczące osoby wymagającej opieki, dokumentacji i limitu dni.
Na ile dni przysługuje zasiłek?
Wymiar zależy od wieku dziecka i tego, czy opieka dotyczy dziecka, czy innego członka rodziny. Ogólne limity przedstawiają się następująco:
| Osoba wymagająca opieki | Wymiar zasiłku |
|---|---|
| Zdrowe dziecko, które nie ukończyło 8 lat, w określonych sytuacjach, na przykład po nieprzewidzianym zamknięciu placówki | Do 60 dni w roku |
| Chore dziecko, które nie ukończyło 14 lat | Do 60 dni w roku |
| Chore dziecko, które ukończyło 14 lat | Do 14 dni w roku |
| Chory małżonek, rodzic, teść, dziadek, wnuk, rodzeństwo lub dziecko powyżej 14 lat | Do 14 dni w roku |
Limit 60 dni obejmuje łącznie opiekę nad dziećmi do ukończenia 14 lat oraz innymi członkami rodziny. Nie oznacza to więc 60 dni na każde dziecko. Dni wykorzystane na opiekę sumują się w ramach właściwego limitu w roku kalendarzowym.
Wysokość świadczenia wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Wypłata obejmuje każdy dzień wskazany w okresie opieki, również soboty, niedziele i święta.
Jak złożyć wniosek i jakie dokumenty przygotować?
Wniosek składa się u pracodawcy lub innego płatnika zasiłku, a w określonych przypadkach bezpośrednio w ZUS. Dokumenty zależą od przyczyny opieki:
| Sytuacja | Wymagany dokument |
|---|---|
| Opieka nad chorym dzieckiem | ZUS Z-15A oraz e-ZLA |
| Opieka nad chorym członkiem rodziny innym niż dziecko | ZUS Z-15B oraz e-ZLA |
| Nieprzewidziane zamknięcie żłobka, przedszkola lub szkoły | ZUS Z-15A oraz oświadczenie na formularzu ZAS-36 |
| Choroba niani lub dziennego opiekuna | ZUS Z-15A, oświadczenie ZAS-36 i dokument potwierdzający chorobę niani lub opiekuna |
| Choroba, poród albo pobyt w szpitalu drugiego rodzica stale opiekującego się dzieckiem | ZUS Z-15A oraz zaświadczenie na formularzu ZAS-38 |
W praktyce procedura wygląda następująco:
- Złóż wniosek o zasiłek u pracodawcy, płatnika składek albo w ZUS.
- Dołącz e-ZLA lub dokument potwierdzający inną przyczynę konieczności opieki.
- Przekaż dodatkowe oświadczenia i formularze właściwe dla danej sytuacji.
- Poczekaj na ustalenie prawa do świadczenia i jego wypłatę przez płatnika albo ZUS.
Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, płatnik składek może przekazać także odpowiednie zaświadczenie, na przykład ZUS Z-3 dla pracownika albo ZUS Z-3B dla osoby prowadzącej działalność. Dokumenty należy złożyć możliwie szybko, ponieważ brak wymaganych formularzy może opóźnić wypłatę.
Kiedy zasiłek nie przysługuje?
Prawo do świadczenia może zostać wyłączone między innymi w czasie urlopu bezpłatnego lub wychowawczego, za okres, za który pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a także wtedy, gdy zwolnienie jest wykorzystywane niezgodnie z jego celem.
Znaczenie ma również możliwość zapewnienia opieki przez inną osobę pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jeżeli taki domownik może zająć się dzieckiem lub chorym członkiem rodziny, zasiłek co do zasady nie przysługuje. Wyjątkiem jest opieka nad chorym dzieckiem, które nie ukończyło 2 lat.
Sam fakt posiadania dziecka lub chorego krewnego nie wystarcza do otrzymania świadczenia. Potrzebne są ubezpieczenie chorobowe, uzasadniona potrzeba osobistej opieki oraz prawidłowo złożone dokumenty.
Jeżeli opieka dotyczy przedsiębiorcy, powinien on także powstrzymać się od wykonywania działalności w czasie pobierania zasiłku. Szczegółowe zasady mogą zależeć od rodzaju ubezpieczenia i przyczyny opieki, dlatego w nietypowej sytuacji warto sprawdzić wymagania bezpośrednio w ZUS.
Artykuł dotyczy ogólnych zasad zasiłku opiekuńczego. Przepisy mogą przewidywać szczególne rozwiązania dla określonych sytuacji, dlatego przed złożeniem dokumentów sprawdź aktualne wymagania w ZUS lub u płatnika zasiłku.
