Oprocentowanie to cena za korzystanie z pożyczonych pieniędzy. Wyrażone procentowo, najczęściej w skali roku, określa wysokość odsetek naliczanych od kapitału. Wpływa więc na ratę i całkowity koszt kredytu, ale samo w sobie nie pokazuje wszystkich wydatków związanych z finansowaniem.
Czym jest oprocentowanie?
Gdy bank udostępnia Ci kapitał, pobiera wynagrodzenie za możliwość korzystania z tych pieniędzy. Tym wynagrodzeniem są odsetki, których wysokość wynika z oprocentowania. W praktyce im wyższa stopa procentowa i im dłużej spłacasz zobowiązanie, tym większy może być koszt kredytu.
Oprocentowanie rekompensuje bankowi między innymi ryzyko, że kredytobiorca nie odda pieniędzy w terminie, utratę możliwości wykorzystania kapitału w inny sposób oraz wpływ inflacji. Jest też źródłem przychodu instytucji finansowej. Wysokość odsetek wpływa na część odsetkową rat, natomiast każda rata obejmuje także spłatę pożyczonego kapitału.
Z czego składa się oprocentowanie kredytu?
W przypadku wielu kredytów oprocentowanie jest ustalane jako suma marży banku i stopy referencyjnej:
oprocentowanie = marża banku + stopa referencyjna
Marża jest elementem ustalanym przez bank i zapisanym w umowie. Stanowi wynagrodzenie instytucji za udostępnienie finansowania. W kredycie ze zmienną stopą zwykle pozostaje stała przez okres obowiązywania umowy, choć szczegółowe zasady trzeba sprawdzić w dokumentach.
Stopa referencyjna jest zmienną częścią oprocentowania. Zależy od sytuacji na rynku finansowym oraz poziomu stóp procentowych ustalanych przez Narodowy Bank Polski. W umowie może być powiązana z określonym wskaźnikiem, na przykład WIBOR. Jeżeli stopa bazowa rośnie, oprocentowanie i rata kredytu zmiennego mogą wzrosnąć. Jej spadek może z kolei obniżyć koszt odsetkowy.
Na istnienie i wysokość oprocentowania wpływają przede wszystkim:
- ryzyko niewypłacalności kredytobiorcy
- inflacja i zmiany wartości pieniądza w czasie
- koszt pozyskania kapitału przez bank
- możliwość wykorzystania pieniędzy w innych inwestycjach
Oprocentowanie stałe czy zmienne?
Oprocentowanie stałe nie zmienia się przez okres określony w umowie. Przy kredytach hipotecznych często jest to kilka lat, na przykład pięć, ale dokładny czas zależy od oferty i warunków umowy. W tym okresie zmiany stóp procentowych nie wpływają bezpośrednio na wysokość raty wynikającą z oprocentowania. Po zakończeniu okresu stałej stopy kredyt może przejść na oprocentowanie zmienne albo zostać objęty nowymi warunkami.
Oprocentowanie zmienne składa się z marży oraz zmiennej stopy bazowej. Rata może więc rosnąć lub spadać wraz ze zmianami wskaźnika referencyjnego i stóp procentowych. Takie rozwiązanie bywa tańsze na początku, ale przenosi większą część ryzyka zmian rynkowych na kredytobiorcę.
| Cecha | Oprocentowanie stałe | Oprocentowanie zmienne |
|---|---|---|
| Stabilność raty | Rata jest przewidywalna przez ustalony okres | Rata może zmieniać się w trakcie spłaty |
| Reakcja na stopy NBP | Zmiany stóp nie wpływają na ratę w okresie stałej stopy | Zmiany mogą przełożyć się na oprocentowanie i ratę |
| Ryzyko dla klienta | Mniejsze ryzyko wzrostu raty, ale często wyższy koszt początkowy | Możliwy niższy koszt początkowy, ale większe ryzyko wzrostu raty |
Nie ma jednego rozwiązania dobrego dla każdego. Przy wyborze znaczenie mają między innymi stabilność dochodów, wysokość poduszki finansowej i możliwość udźwignięcia wyższej raty. Prognozy dotyczące stóp procentowych nie dają pewności, dlatego nie powinny być jedyną podstawą decyzji.
Oprocentowanie nominalne a RRSO – jaka jest różnica?
Oprocentowanie nominalne pokazuje koszt samego kapitału. Na jego podstawie naliczane są odsetki, ale wskaźnik ten nie obejmuje wszystkich opłat związanych z kredytem.
RRSO, czyli Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania, uwzględnia szerszy zestaw kosztów, między innymi odsetki, prowizję, opłaty przygotowawcze i wymagane ubezpieczenia, jeśli występują w danej umowie. Jej wartość zależy także od kwoty kredytu, okresu spłaty i harmonogramu płatności.
Najważniejsza różnica wygląda więc tak:
Oprocentowanie nominalne określa koszt pożyczonego kapitału, a RRSO pokazuje całkowity koszt kredytu wyrażony w ujęciu rocznym.
Porównywanie ofert wyłącznie na podstawie oprocentowania nominalnego może prowadzić do błędnych wniosków. Dwie oferty z podobną stopą nominalną mogą mieć różne prowizje i opłaty, a przez to różnić się RRSO oraz całkowitą kwotą do spłaty. Przed podpisaniem umowy sprawdź przede wszystkim:
- oprocentowanie nominalne i sposób jego zmiany
- RRSO oraz całkowitą kwotę do zapłaty
- wysokość prowizji i innych opłat
- zasady wcześniejszej spłaty i zmiany rodzaju oprocentowania
Czy oprocentowanie może być dowolnie wysokie?
Nie. Polskie przepisy przewidują maksymalne oprocentowanie odsetek, aby ograniczać ryzyko lichwiarskich warunków. Limit jest powiązany ze stopą referencyjną Narodowego Banku Polskiego i może zmieniać się wraz z jej zmianą. Dlatego konkretnej wartości maksymalnego oprocentowania nie należy traktować jako stałej na zawsze.
Jeżeli umowa przewiduje odsetki wyższe niż dopuszczalny limit, nadwyżka nie powinna być skutecznie dochodzona. Sam limit odsetek nie oznacza jednak, że całkowity koszt kredytu jest niski. Przy ocenie oferty nadal trzeba sprawdzić RRSO, prowizje, ubezpieczenia i pozostałe opłaty.
Najprostsza zasada brzmi: oprocentowanie mówi, ile kosztuje pożyczony kapitał, natomiast RRSO pozwala szerzej ocenić koszt całego kredytu. To te dwa pojęcia, wraz z zasadami zmiany stopy, powinny znaleźć się w centrum analizy umowy.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
