W 2026 roku ZUS często odmawia wypłaty wyrównania świadczenia wspierającego za okres oczekiwania na decyzję WZON. Organ powołuje się na art. 5 ustawy z 25 września 2024 r., ale wnioskodawcy wskazują na art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, który przewiduje ustalenie prawa od miesiąca złożenia wniosku do WZON. To spór prawny, którego wynik nie jest jeszcze pewny i który w razie odmowy może wymagać rozstrzygnięcia przez sąd.
Dlaczego ZUS odmawia wyrównania w 2026 roku?
W poprzedniej praktyce, dotyczącej wniosków składanych w 2024 i 2025 roku, świadczenie wspierające mogło być wypłacane z wyrównaniem za okres oczekiwania na decyzję WZON. Jeżeli osoba złożyła wniosek do ZUS w ustawowym terminie po otrzymaniu decyzji o poziomie potrzeby wsparcia, świadczenie ustalano od miesiąca, w którym złożono wniosek do WZON.
W 2026 roku ZUS zmienił podejście. Organ przyjmuje, że świadczenie należy ustalić od daty wskazanej w decyzji WZON, a nie od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. W praktyce oznacza to brak automatycznego wyrównania za miesiące, w których wnioskodawca czekał na rozstrzygnięcie WZON.
Nie oznacza to jednak, że kwestia została jednoznacznie rozstrzygnięta na korzyść ZUS. Odmowa wynika z określonej interpretacji przepisów, a nie z prawomocnego orzeczenia, które przesądzałoby wszystkie takie sprawy.
Na czym polega spór między art. 26 ust. 2 a art. 5?
ZUS powołuje się na art. 5 ustawy z 25 września 2024 r. Przepis ten odnosił się do decyzji WZON wydawanych w związku z wnioskami złożonymi od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 roku. Z interpretacji organu wynika, że po zakończeniu tego okresu WZON nie może już ustalać poziomu potrzeby wsparcia od dnia złożenia wniosku. Skoro w decyzji znajduje się późniejsza data, ZUS odmawia rozliczenia wcześniejszych miesięcy.
Wnioskodawcy wskazują jednak na art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wniosek do ZUS zostanie złożony w ciągu trzech miesięcy od wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, prawo do świadczenia ustala się od miesiąca złożenia wniosku do WZON.
Różnica między tymi przepisami ma znaczenie praktyczne. Art. 5 jest skierowany do WZON i dotyczy sposobu ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Art. 26 ust. 2 odnosi się natomiast bezpośrednio do ustalania prawa do świadczenia wspierającego przez ZUS. Argument wnioskodawców polega na tym, że ZUS nie powinien pomijać przepisu adresowanego właśnie do niego i zastępować go własną interpretacją art. 5.
Odmowa ZUS nie przesądza, że wyrównanie nie przysługuje. Oznacza jedynie, że organ przyjął interpretację niekorzystną dla wnioskodawcy.
Spór dotyczy przede wszystkim wniosków złożonych do WZON w 2026 roku. Sytuacja osób, które złożyły takie wnioski w 2024 lub 2025 roku, może być odmienna, ponieważ obejmują ją wcześniejsze zasady oraz okres obowiązywania art. 5.
Nie ma obecnie podstaw, aby obiecywać każdej osobie wygraną w sądzie. Możliwe jest zarówno zaakceptowanie stanowiska ZUS, jak i uznanie, że art. 26 ust. 2 nakazuje wypłatę wyrównania. Wnioskodawca może dodatkowo powołać się na art. 2 Konstytucji RP, czyli zasadę demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej, ale ostateczna ocena należy do sądu.
Od kiedy świadczenie przysługuje w normalnym trybie?
Co do zasady prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca złożenia wniosku do ZUS. Wyjątek przewidziany w art. 26 ust. 2 może uruchomić wyrównanie. Warunkiem jest złożenie wniosku do ZUS w ciągu trzech miesięcy od dnia wydania decyzji WZON. Wtedy wnioskodawca może żądać ustalenia prawa od miesiąca, w którym złożył wniosek o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia.
Wysokość miesięcznego świadczenia zależy od liczby punktów przyznanych przez WZON. Orientacyjne kwoty wskazane dla poziomu od 70 do 100 punktów przedstawiają się następująco:
| Poziom potrzeby wsparcia | Szacowana kwota miesięczna |
|---|---|
| 70–74 punkty | około 792 zł |
| 75–79 punktów | około 1 188 zł |
| 80–84 punkty | około 1 583 zł |
| 85–89 punktów | około 2 375 zł |
| 90–94 punkty | około 3 562 zł |
| 95–100 punktów | około 4 353 zł |
Każdy miesiąc oczekiwania może więc oznaczać brak wypłaty od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Przykładowo sześć miesięcy przy świadczeniu wynoszącym około 4 353 zł miesięcznie daje łącznie około 26 118 zł. Rzeczywista kwota zależy od okresu wyrównania, punktacji oraz stawek obowiązujących w danym czasie.
Co zrobić po decyzji ZUS bez wyrównania?
Najpierw trzeba uporządkować daty, ponieważ to one mają największe znaczenie dla oceny sprawy:
- Złożyć lub sprawdzić wniosek do WZON o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia.
- Ustalić datę wydania decyzji WZON oraz, jeśli decyzja była zaskarżona, datę jej prawomocności.
- Sprawdzić, kiedy został złożony wniosek do ZUS i czy mieścił się w terminie trzech miesięcy.
- Porównać datę początkową przyjętą przez ZUS z miesiącem złożenia wniosku do WZON.
Jeżeli ZUS przyznał świadczenie bez wyrównania, można złożyć pismo z żądaniem ponownego ustalenia daty początkowej. W piśmie należy wskazać art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym i przedstawić wszystkie daty wraz z dokumentami.
W szczególności należy:
- opisać chronologię sprawy – podać datę wniosku do WZON, datę decyzji WZON i datę wniosku do ZUS,
- wskazać art. 26 ust. 2 – wyjaśnić, że wniosek do ZUS został złożony w wymaganym terminie,
- zakwestionować datę przyjętą przez ZUS – wskazać, za które miesiące nie wypłacono świadczenia,
- dołączyć dokumenty – decyzję WZON, decyzję ZUS, potwierdzenie złożenia wniosku i korespondencję z organem.
ZUS może w niektórych sprawach skorygować wcześniejsze rozstrzygnięcie. Jeżeli jednak podtrzyma odmowę i wyda decyzję, co do zasady można odwołać się do sądu okręgowego, czyli sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS, w terminie wskazanym w pouczeniu decyzji.
W odwołaniu należy ponownie powołać art. 26 ust. 2, opisać spełnienie warunku trzech miesięcy i wyjaśnić, dlaczego art. 5 ustawy z 25 września 2024 r. nie powinien pozbawiać wnioskodawcy prawa wynikającego z przepisu regulującego wypłatę świadczenia przez ZUS. Ze względu na trwający spór interpretacyjny dobrze skonsultować pismo z prawnikiem. Nie należy jednak traktować konsultacji jako gwarancji wygranej.
W sprawie o wyrównanie liczą się przede wszystkim konkretne daty i zachowane dokumenty. Jeżeli ZUS odmówił wypłaty za okres oczekiwania na decyzję WZON, warto zareagować szybko, sprawdzić termin odwołania i wyraźnie wskazać podstawę żądania w art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przed złożeniem odwołania warto skonsultować indywidualną sytuację z prawnikiem lub innym profesjonalnym pełnomocnikiem.
